Μια παρόρμηση, μια ανεξήγητη βεβαιότητα, μια εσωτερική σοφία. Μπορεί το ένστικτό μας να εμφανίζεται με πολλά πρόσωπα, έχει όμως μία φωνή. Πόσο σίγουροι είμαστε ότι ξέρουμε να την αφουγκραζόμαστε;

Φανταστείτε το παρακάτω σενάριο: Βρίσκεστε στο λόμπι ενός ξενοδοχείου και περιμένετε το ασανσέρ. Όταν η πόρτα ανοίγει, βλέπετε ότι μέσα υπάρχει ήδη ένας άντρας. Αν και φαίνεται νορμάλ, ένας αδιευκρίνιστος φόβος δένει το στομάχι σας φιόγκο. Κάτι δεν σας πάει καλά με τον τύπο. Ωστόσο, μπαίνετε στο χωρίς καμία έξοδο διαφυγής κουβούκλιο. Κάτι δηλαδή που ένα οποιοδήποτε άλλο ον του ζωικού βασιλείου δεν θα έκανε ποτέ.

Είναι αλήθεια. Περνάμε όλη μας τη ζωή ανταλλάσσοντας φράσεις του τύπου «άκου το ένστικτό σου», «εμπιστεύσου τη διαίσθησή σου», «ακολούθησε την καρδιά σου». Αλλά κι εκείνες τις λίγες φορές που το τολμάμε δεν έχουμε ιδέα αν αυτή η ανεπαίσθητης έντασης φωνούλα μέσα μας θα φανεί αντάξια της εμπιστοσύνης μας ή θα μας οδηγήσει σε μια αποτυχία. Τι γίνεται, για παράδειγμα, όταν μια εσωτερική παρόρμηση μας λέει να παρατήσουμε δουλειά, οικογένεια και φίλους και να ακολουθήσουμε το σωσία του Τζάρεντ Λέτο ανά την υφήλιο ή να δοκιμάσουμε όλες τις λαβές του krav maga πάνω στη γειτόνισσα μόνο και μόνο επειδή έχει το volume του στερεοφωνικού της πιο ψηλά απ΄ όσο θα θέλαμε;

Βλέπετε η «διαίσθηση», το «ένστικτο», η «παρόρμηση» ή όπως αλλιώς αποκαλεί κανείς την εσωτερική φωνή που τον προτρέπει ή τον αποτρέπει από το να κάνει πράγματα δεν συνοδεύεται από manual. Δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε σίγουροι ότι μιλάει εκείνη και όχι ο φόβος μας, ο υπερενθουσιασμός μας, το ποτό, κ.λπ. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό το πρόβλημα.

Σκέφτομαι άρα… δεν είμαι ευτυχισμένη
Από παιδιά ακόμη διδασκόμαστε τρόπους για να παρακάμπτουμε τα ένστικτά μας. «Βάλε το μυαλό σου να δουλέψει», «Δες το λογικά», «Ξανασκέψου το»: αυτές είναι μερικές από τις φράσεις που συχνά καταλήγουν να θολώνουν την πρώτη μας ενστικτώδη αντίδραση. Κι εδώ αρχίζει το μπέρδεμα. Γιατί η διαίσθησή μας δεν έχει να κάνει με τις σκέψεις αλλά με τα συναισθήματα. Όμως, σύμφωνα με τη Μάρθα Μπεκ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, συγγραφέα και life coach, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να ορίσουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια σκέψη και σε ένα συναίσθημα. Ας υποθέσουμε, για παράδειγμα, ότι κάποιος σας απειλεί με ένα όπλο.

Τι αισθάνεστε; Το «αυτό ήταν, ήρθε το τέλος» είναι μια σκέψη. Ο πανικός είναι συναίσθημα. Και τα δύο πολλές φορές μπερδεύονται επικίνδυνα, σύμφωνα με την ειδικό, με καταστροφικά αποτελέσματα: «Πολλοί άνθρωποι, έχοντας μόλις θυσιάσει τη διαίσθησή τους για χάρη της λογικής, στη συνέχεια κάνουν δεύτερες σκέψεις για την απόφαση που πήραν. Όλο αυτό μπορεί να μπλοκάρει τα συναισθήματά τους». Χαρακτηριστικό παράδειγμα; Ενώ βρισκόμαστε σε μακροχρόνια σχέση, ερωτευόμαστε έναν άλλον άντρα και ερχόμαστε αντιμέτωπες με ένα βασανιστικό δίλημμα. Αν δεν κάνουμε αμέσως αυτό που επιτάσσει το ένστικτό μας (να τον ακολουθήσουμε), κινδυνεύουμε από την πολλή σκέψη να μπερδευτούμε συναισθηματικά. Αποτέλεσμα; Όποια απόφαση κι αν πάρουμε τελικά (να μείνουμε ή να φύγουμε) θα μας αφήσει ανικανοποίητες. Στην περίπτωση αυτή η σκέψη έχει θολώσει το συναίσθημά μας.

Ο Τζορτζ Σόρος, ο πάμπλουτος επιχειρηματίας και επενδυτής, παραδέχεται ότι όσον αφορά τη διαχείριση του χαρτοφυλακίου του δεν σκέφτεται με βάση τη λογική. Αντιλαμβάνεται ότι κάποια επένδυση ίσως είναι κακή από το εξής σημάδι: αισθάνεται σοβαρούς πόνους στην πλάτη. Αυτό τον προειδοποιεί ότι τα πράγματα θα πάνε στραβά. Δυστυχώς, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουμε εξίσου ενεργοποιημένη τη διαίσθησή μας.

Ακόμα όμως κι όταν την έχουμε, πολλές φορές επιλέγουμε για τους δικούς μας λόγους να την αγνοήσουμε. Νο 1 εχθρός της; Ο φόβος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το εξής: μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, πολλοί Αμερικανοί σταμάτησαν να παίρνουν το αεροπλάνο ή περιόρισαν τις πτήσεις τους. Σε μελέτη που έγινε διαπιστώθηκε ότι το αποτέλεσμα ήταν μέσα στους επόμενους 12 μήνες περίπου 1.500 Αμερικανοί επιπλέον να χάσουν τη ζωή τους σε τροχαία δυστυχήματα.

Ο δρόμος της αλήθειας
Η Χριστιάνα γνώρισε μέσω Facebook έναν άντρα ο οποίος, από τη δεύτερη εβδομάδα της εξομολογήθηκε ότι ήταν ερωτευμένος μαζί της, ενώ της έστειλε και μια ανθοδέσμη με 30 τριαντάφυλλα (όσα τα ποιήματα που της έγραψε). Η διαίσθησή της της έλεγε ότι ο άνθρωπος αυτός ήταν για δέσιμο και το καλύτερο που είχε να κάνει ήταν να φύγει μακριά. Καθώς όμως η Χριστιάνα είχε κλείσει αισίως τα 35, αποφάσισε να την αγνοήσει και να δει πού θα πήγαινε το πράγμα. Τελικά ο τύπος ήταν όντως ανισόρροπος, κάτι που η ίδια διαπίστωσε έξι μήνες αργότερα.

Σύμφωνα με τον Γκερντ Γκιγκερέντσερ, διευθυντή του Κέντρου Ανθρώπινης Ανάπτυξης του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ στο Βερολίνο, αν εμείς οι άνθρωποι γνωρίζαμε πώς να ακούμε τη φωνή που έχουμε μέσα μας, θα αποφεύγαμε τις άπειρες εργατοώρες σκέψης. Ο ίδιος τονίζει ότι οι λειτουργίες της διαίσθησης δεν είναι τυχαίες και ότι εκείνη τελικά κρίνει βασιζόμενη σε υποσυνείδητους εμπειρικούς κανόνες, οι οποίοι στη γλώσσα της ψυχολογίας ονομάζονται «ευρετικές στρατηγικές».

Δύο από αυτές είναι η ευρετική στρατηγική της αναγνώρισης, η οποία αποφασίζει με βάση το πόσο γνώριμο μας είναι ένα ερέθισμα ενεργοποιώντας τη μνήμη μας, αλλά και η ευρετική στρατηγική του βλέμματος, που καθοδηγεί τις ενέργειές μας σε σχέση με ένα κινούμενο αντικείμενο, π.χ ένα πρόσωπο. Στόχος των παραπάνω είναι να ανακαλύψουν την απλούστερη και πιο δραστική λύση πηγαίνοντας κόντρα στους κανόνες της σκέψης και της ανάλυσης.

Back to basics
Ο εν λόγω Γερμανός καθηγητής έχει αφιερώσει τις μελέτες του στη διερεύνηση της διαίσθησης. Και τα συμπεράσματα των ερευνών του το δείχνουν ξεκάθαρα: αυτή η φωνή μέσα μας είναι συχνά πολύ πιο αποτελεσματική από τους μηχανισμούς τους οποίους βάζει σε εφαρμογή η ψυχρή λογική. Και μπορεί στην προσπάθειά μας να δούμε το θέμα που μας απασχολεί από όλες τις οπτικές γωνίες, να δυσκολευόμαστε να πάρουμε μια απόφαση γι’ αυτό, συνήθως όμως η λύση που μας προτείνει η διαίσθησή μας αποδεικνύεται πιο σωστή. Γι’ αυτό το να αντικαταστήσουμε τα ένστικτά μας με σκέψεις είναι σαν να ανταλλάξουμε το φουλ του άσου με μια απλή δυάδα σε ένα παιχνίδι πόκερ.

Προκειμένου να εμπιστευτούμε το ένστικτό μας, πρέπει να χαμηλώσουμε την ένταση σε εκείνα που μας εμποδίζουν να δώσουμε προσοχή στη διαίσθησή μας: τους φόβους, τον υπερβολικό ενθουσιασμό, τις κοινωνικές συμβάσεις, τις υπεραναλύσεις. Τα καλά νέα είναι πως αυτή θα είναι πάντα εδώ, πρόθυμη να δώσει τις πολύτιμες συμβουλές της. Τι θα γίνει λοιπόν; Θα την ακούσουμε;

Μια άσκηση για να ενεργοποιήσετε τη διαίσθησή σας
Η Μάρθα Μπεκ σάς προτείνει έναν τρόπο για να βγείτε από το λήθαργο:
Φέρτε στο νου σας μια κατάσταση του παρελθόντος ή έναν άνθρωπο που σας δημιουργεί θετικά συναισθήματα. Τώρα αναπολήστε εκείνες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες κάνατε το σωστό πράγμα τη σωστή στιγμή ή αισθανθήκατε αγάπη και εμπιστοσύνη για το συγκεκριμένο πρόσωπο. Σκεφτείτε τα αισθήματα που σας δημιούργησε αυτή η ανάμνηση – χαμογελάσατε, νιώσατε ένα κύμα ζεστού αέρα να σας αγκαλιάζει;

Τώρα σκεφτείτε μια κατάσταση από το παρελθόν ή ένα άτομο που είχε αρνητική επίδραση στη ζωή σας. Αναπολήστε τις στιγμές κατά τις οποίες αναγνωρίσατε ότι αυτό το πρόσωπο ή η συγκεκριμένη κατάσταση σας έκανε κακό. Αισθανθήκατε το στομάχι σας να σφίγγεται;

Τώρα διαλέξτε κάτι που βιώνετε σήμερα (δουλειά, χόμπι) ή έναν άνθρωπο που συναντήσατε πρόσφατα. Έχοντας την εικόνα τους στο μυαλό σας, εστιάστε στα συναισθήματά σας και απαντήστε: Είναι παρόμοια με εκείνα που είχατε όταν αναπολήσατε τα θετικά ή τα αρνητικά γεγονότα του παρελθόντος;

Ό,τι κι αν νιώσατε, το σίγουρο είναι ότι έρχεστε σε επαφή με τα ένστικτά σας. Φανταστείτε πώς ακριβώς θα αντιδρούσατε σε σχέση με αυτή την κατάσταση ή το πρόσωπο αν δεν σας ενδιέφεραν καθόλου οι πιθανές απώλειες. Θα περνούσατε περισσότερο χρόνο μαζί ή θα διακόπτατε τις σχέσεις σας; Είτε ακολουθήσετε τις συμβουλές που σας δίνει το ένστικτό σας είτε όχι, παρατηρήστε τι συμβαίνει.

Αν αποφασίσατε να αγνοήσετε τα αληθινά σας συναισθήματα, θα ανακαλύψετε ότι με τον καιρό αυτή η κατάσταση ή το άτομο το πιθανότερο είναι να αποδειχτεί έτσι ακριβώς όπως είχε προβλέψει το ένστικτό σας. Αν το εμπιστευτήκατε από την αρχή, αυτή η άσκηση δεν θα σας εκπλήξει. Αν όμως έχετε την τάση να δίνετε μεγαλύτερη βάση στις σκέψεις σας παραγκωνίζοντας τα συναισθήματά σας, ίσως σας φανεί διαφωτιστική. Όπως και να ‘χει, αρχίστε να λαμβάνετε υπόψη τα συναισθήματά σας και σύντομα η διαίσθησή σας θα σας βάζει όλο και πιο συχνά στο σωστό δρόμο.

elle.gr